بحران پسماند در نتیجه تنش‌ها و جنگ‌های نظامی یکی از جدی‌ترین چالش‌های عصر کنونی است که ابعاد انسانی، ‌محیط زیستی، اقتصادی و حقوقی را در بر می‌گیرد. بقایای سمی ناشی ازجنگ شامل مجموعه گسترده‌ای از آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های نظامی در قبل، حین و پس از درگیری‌های مسلحانه است که برای دهه‌ها سلامت انسان و محیط زیست را تهدید می‌کنند. کارشناسان سازمان ملل هشدار داده‌اند که این بقایا ممکن است برای دهه‌ها یا حتی بیشتر، خطرناک باقی بمانند و جوامع را از دسترسی به محیط پاک و سالم محروم کنند. بر اساس گزارش اخیر سازمان ملل، منابع کلیدی این آلاینده‌ها عبارتند از:

• مهمات حاوی اورانیوم ضعیف شده

 • آزبست و فلزات سنگین ناشی از تخریب زیرساخت‌ها

• نشت نفت ناشی از درگیری‌ها

• مواد شیمیایی PFAS از کف‌های آتش‌نشانی در پایگاه‌های نظامی

• آزمایش‌های هسته‌ای و برخی سموم بمباران‌ها و همچنین مهمات رها شده در محیط اثرات جبران‌ناپذیری بر اکوسیستم و سلامت انسان و سایر موجودات زنده می‌گذارند که گاهی این اثرات تا سالها پس از پایان جنگ باقی می‌مانند:

• بر اساس تحقیقات UNEP(2017) در عراق پس از بمباران موصل، نمونه‌برداری‌ها نشان داد که آب به سطوح بالایی از سرب و جیوه، همچنین خاک موصل به مواد شیمیایی سمی و مواد منفجره آلوده شده است.

• آلودگی ناشی از حملات به تأسیسات نفتی منجر به نشت مواد شیمیایی خطرناک و فلزات سنگین مانند سرب، جیوه، کادمیم و مس به داخل خاک و سفره‌های آب زیرزمینی می‌شود.

• انفجار، ساختمان‌ها را به غباری ریز تبدیل می‌کند که سرشار از ذرات سمی است. استنشاق طولانی‌مدت این غبار، یکی از دلایل اصلی افزایش موارد سرطان و بیماری‌های تنفسی در مناطق جنگی است.

 • نتایج یک دهه تحقیق در غزه نشان داده است که قرار گرفتن مادران در معرض حملات نظامی، به طور مستقیم با افزایش نرخ نقایص مادرزادی و زایمان‌های زودرس در نوزادان همراه بوده که خود می تواند بیانگر اثرات مخرب و بلندمدت این آلاینده‌ها باشد.

 
تهیه کننده: دکترمحمدهادی دهقانی